Vraag een willekeurige trainer naar de belangrijkste basistechniek en je hoort zelden "de grip". Toch begint daar alles. Bondscoach Jeroen Delmée maakt de vergelijking met tennis: net als bij tennis vraagt elke techniek om een eigen manier van vasthouden. In zijn visie op de basistechnieken waarschuwt hij dat dit in de opleiding vaak onderbelicht blijft: we geven een kind een stick in de hand en zeggen te makkelijk "zoek het zelf maar uit". Het gevolg is een speler die de bal niet netjes voor zijn rechtervoet kan drijven, of die bij een aanname op de backhand vastloopt, niet omdat hij geen talent heeft, maar omdat zijn greep de techniek onmogelijk maakt.
Dit artikel zet alle grepen op een rij: hoe je ze pakt, wanneer je ze gebruikt en waar je als trainer op let. De rode draad is simpel en geldt voor elke greep: je linkerhand draait, je rechterhand stuurt.
De basisgreep: het startpunt van alles
De basisgreep is de greep waaruit je vrijwel al het andere opbouwt. Je linkerhand zit bovenaan de stick, met alle vingers en je duim eromheen. De "V" die je duim en wijsvinger vormen, staat tegenover de achterkant van de stick. De handige ezelsbrug daarvoor is "kijk op je horloge": als je je linkerhandrug naar je toe kunt draaien alsof je de tijd afleest, zit de greep goed. Je rechterhand pakt de stick een stuk lager beet, losjes, alsof je iemand een hand geeft (de zogeheten shake-hands-greep), met je wijsvinger langs de stick in plaats van eromheen. Tussen je handen zit ongeveer drie handbreedtes ruimte.
Het belangrijkste principe: je linkerhand is de draaihand en je rechterhand is de stuurhand. De stick draait door je losse rechterhand heen terwijl je linkerhand het werk doet. Dat is precies wat je nodig hebt om snel te wisselen tussen forehand en backhand.
Wanneer gebruik je hem: voor bijna alles. Aannemen, drijven, de push, de aanloop naar een slag en de reverse beginnen allemaal vanuit deze greep.
Waar je als trainer op let:
- Ligt de linkerduim plat op de stick? Dat blokkeert het draaien van de pols. De duim hoort om de stick.
- Zitten de vingers van de linkerhand langs de stick in plaats van eromheen? Corrigeren.
- Pakt de speler met de rechter wijsvinger om de stick in plaats van ernaast? Dat maakt de greep stijf.
- Een te strakke of te losse greep geeft allebei slechte balcontrole. Zoek de middenweg.
- De Engelse bond legt de V iets anders uit (in lijn met de teen-rand van de stick) dan de KNHB. Beide werken; kies een uitleg en blijf consistent binnen je team.
Video's voor dit onderdeel:
Forehand en backhand: dezelfde greep, een snelle pols
Hier zit het voorbeeld dat Delmée zelf aanhaalt. Een aanname op de forehand voelt anders dan een aanname op de hoge backhand, en dat verschil zit in de greep, of beter gezegd: in hoe snel je de greep laat draaien.
Op de forehand speel je gewoon vanuit de basisgreep. Je laat de bal langs je lichaam rollen en neemt hem net buiten je rechtervoet aan, met je voeten richting het doel. Belangrijk is dat je stick bij contact een beetje meegeeft, zodat de bal niet van je stick stuitert. De Spaanse bond (RFEH) vat het raakpunt simpel samen: bal ter hoogte van je voorste voet.
Bij een hoge backhand (een bal die van rechts komt) moet je de platte kant van je stick op tijd omdraaien. Dat doe je door je linkerpols snel te draaien vanuit de basisgreep. De Duitse bond beschrijft het kantelpunt mooi: bij de forehand wijst je linkerhandrug omhoog, bij de backhand draait diezelfde handrug naar links-onder, terwijl je rechterhand niet verandert.
Waar je als trainer op let:
- Draait de speler de stick voordat de bal er is, of pas erna? Het moet ervoor. Te laat draaien is de meest voorkomende fout.
- Blijft de rechterhand rustig en stuurt alleen de linkerhand de draai? Als de rechterhand meedraait, raakt de speler de controle kwijt.
- Maak bij de aanname de armen breed, zodat het slagvlak groter wordt.
Video's voor dit onderdeel:
De drijfgrip en de Indian dribble: spelen met je hoofd omhoog
Drijven doe je vanuit de basisgreep, met de bal voor je en een tikje rechts, ongeveer op "2 uur". Je houdt je stick in contact met de bal en je rechterhand zo hoog mogelijk, want hoe verder je de bal voor je houdt, hoe meer je van het veld ziet. Dit is het tweede voorbeeld van Delmée: met de juiste greep laat je de bal als het ware aan je forehand plakken en kun je hem netjes bij je rechtervoet voor je uit drijven, met je hoofd omhoog.
De Indian dribble is een verlengstuk van diezelfde greep. Je draait de stick met je linkerhand 180 graden heen en weer, van forehand naar backhand en terug, terwijl je rechterhand los blijft en niet meedraait. De stick draait dóór je rechterhand heen. De Duitse bond noemt deze rotatiegreep treffend de *Drehgriff* en gebruikt een mooi beeld: je rechterhand is een oogje (een *Öse*) waar de stick doorheen draait. Eén voorwaarde maakt of breekt het: je linkerpols moet gestrekt blijven, want snel draaien lukt alleen om een rechte pols.
Wanneer gebruik je hem: bij elke vorm van balgeleiding, van rustig opbouwen tot een schijnbeweging om een tegenstander.
Waar je als trainer op let:
- Knijpt de speler de rechterhand dicht? Dan kan de stick niet draaien. De rechterhand blijft los.
- Ligt de bal naast in plaats van voor het lichaam? Dan verliest de speler zicht en controle.
- Vermijd tikjes: streef naar continu contact, zodat de speler de blik kan losmaken van de bal.
Video's voor dit onderdeel:
De dubbele V-greep: voor de slag
Voor de slag wissel je bewust van greep. Je schuift je rechterhand omhoog tot je beide handen tegen elkaar aan bovenaan de stick hebt, zonder ruimte ertussen. Beide V's (van allebei je handen) staan nu in lijn met de teen-rand van de stick. Je handen werken vanaf dat moment als één geheel. Deze greep heet de dubbele V-greep; de Duitse bond noemt hem de *Schlaggriff*.
Wanneer gebruik je hem: voor de lange slag op de forehand en voor de forehand flats.
Waar je als trainer op let:
- Het wisselen zelf is de kern. De grootste fout is niet verkeerd vasthouden, maar niet of te laat wisselen van basisgreep naar dubbele V-greep.
- Blijven de handen per ongeluk uit elkaar? Dan verlies je kracht en controle.
- Heeft de speler de linkerhand niet helemaal teruggedraaid naar de V? Dan staat de stick "dicht" en stuitert de bal.
- Het topmoment van de achterzwaai is je controlepunt: wijst de punt van de stick richting het doel of de pass? Zo niet, corrigeren.
- Geldt internationaal en zeker voor de jeugd: nauwkeurigheid en techniek gaan voor hardheid. Laat kinderen eerst zuiver raken, desnoods met een lichtere bal.
Video's voor dit onderdeel:
De pushgreep: duwen, niet slaan
Bij de push houd je de basisgreep aan, maar met je handen verder uit elkaar. Je blijft laag, de bal start bij je rechtervoet en je stick blijft de hele beweging in contact met de bal terwijl je je gewicht van je rechter- naar je linkervoet brengt. Je eindigt met een lange doorzwaai, met de stick naar het doel. De Engelse bond geeft een concrete maat: ongeveer tien tot vijftien centimeter tussen je handen, en je handen ter hoogte van je knieën.
Wanneer gebruik je hem: voor de snelle, geluidloze pass en voor de push op doel, juist in drukke situaties waarin een achterzwaai te veel tijd kost.
Waar je als trainer op let:
- Staan de handen te ver uit elkaar? Dan ontstaat een scheppende beweging en gaat de bal naar links van het doel.
- Houdt de speler echt contact met de bal, of slaat hij stiekem? Push betekent duwen, geen achterzwaai.
- Strek de rechterarm in de duwrichting en laat beide handen na afloop naar het doel wijzen.
Video's voor dit onderdeel:
De pannenkoekgreep: voor de lage backhand
Voor technieken op de backhandzijde draai je de stick een kwartslag, zodat je beide V's tegenover de platte kant komen te staan, met de handen tegen elkaar bovenaan. Dit heet de pannenkoekgreep (in het Engels niet voor niets *frying pan grip*). De beweging komt vooral uit je polsen.
Wanneer gebruik je hem: voor de lage backhandslag en de backhand flats, en voor het scoren met een lage backhand voor het doel.
Waar je als trainer op let:
- Heeft de speler echt gewisseld, of staan de handen nog uit elkaar als bij de basisgreep? Eerst de kwartslag, dan pas slaan.
- Laat de beweging uit de polsen komen, niet uit een grote zwaai.
Video's voor dit onderdeel:
De neutrale of open greep: voor het duel en de scoop
Bij de neutrale greep houd je je linkerhand bovenaan met de V tegenover de platte kant, je rechterhand in de shake-hands-stand en ongeveer twee handbreedtes ertussen. Het is een wendbare greep waaruit je snel kunt schakelen.
Wanneer gebruik je hem: in het verdedigende een-tegen-een, bij de backhand slide, bij de scoop en bij het hooghouden van de bal. Het voordeel is dat je vanuit deze stand makkelijk terug kunt naar de basisgreep, of door kunt naar een eenhandige greep om de bal weg te tikken.
Waar je als trainer op let: houd de speler laag en in balans, zodat hij vanuit deze greep alle kanten op kan.
De specials: verkorte greep, tomahawk en drag flick
Voor het complete plaatje nog drie grepen die je later in de opleiding introduceert, doorgaans pas als er voldoende kracht en controle is (richtlijn: vanaf ongeveer twaalf tot veertien jaar voor de zwaardere varianten).
De verkorte greep maak je door je linkerhand vanuit de basisgreep omlaag te schuiven richting je rechterhand. Je achterzwaai wordt korter en je slaat sneller, ideaal voor een clip hit of een rebound in een druk doelgebied. De Duitse bond noemt dit de *Kurzgriffschlag*.
De tomahawk en reverse hit speel je met een gedraaide greep: je draait de stick zo dat je met de rand slaat in plaats van met het platte vlak. In Australische en Engelse coaching hoor je hiervoor ook de term *hammer grip*. Trainers oefenen bewust de snelle wissel tussen de pannenkoekgreep en deze hamerstand in de verdediging.
De drag flick vraagt om een lage greep waarbij je linkerhand naar links is gedraaid en je rechterhand een stuk lager op de stick staat, met wat ruimte tussen je handen. Die hefboom tussen je handen, in combinatie met romprotatie en polskracht, maakt de versnelling. Onderzoek naar de drag flick bevestigt dat juist de romprotatie en het buigen en strekken van de polsen de snelheid bepalen, dus daar ligt de coachfocus.
Video's voor dit onderdeel:
Welke grip wanneer? Het overzicht
Een snel naslagschema voor naast het veld.
| Techniek | Greep | Belangrijkste cue |
|---|---|---|
| Aannemen forehand | Basisgreep | Stick laat meegeven, raakpunt buiten rechtervoet |
| Aannemen hoge backhand | Basisgreep, snel draaien | Draai vóór de bal er is |
| Drijven | Basisgreep | Bal op 2 uur, hoofd omhoog |
| Indian dribble | Drijfgrip (Drehgriff) | Linkerhand draait, rechterhand is het oogje |
| Lange slag forehand | Dubbele V-greep | Handen aaneen, punt naar het doel |
| Push | Basisgreep, handen iets uit elkaar | Duwen zonder achterzwaai |
| Lage backhand en flats | Pannenkoekgreep | Eerst kwartslag, dan polsen |
| Een-tegen-een en scoop | Neutrale of open greep | Laag en wendbaar blijven |
| Clip hit en rebound | Verkorte greep | Korte zwaai, snel raken |
| Tomahawk en reverse | Hammer of reverse-greep | Slaan met de rand |
| Drag flick | Lage drag-greep | Hefboom, romp en polsen |
Waar je als trainer vooral op let
Als er één boodschap uit dit alles overblijft, is het deze: de greep gaat niet vanzelf goed. Spelend leren brengt veel, maar niet een correcte greep. Die moet je in de eerste jaren blijven corrigeren. De KNHB-visie legt de technische fase tussen het zevende en twaalfde jaar; dat is je belangrijkste venster.
Drie praktische gewoontes helpen enorm:
- Train dynamisch. Oefen aannames en passes in beweging, niet met twee spelers stil tegenover elkaar. Een greep moet werken terwijl je loopt.
- Train het wisselen, niet alleen de greep. Bouw oefeningen waarin spelers binnen één reeks van greep moeten veranderen: bijvoorbeeld een slalom in basisgreep, gevolgd door flats op doel in de dubbele V-greep. Het wisselen is de echte vaardigheid.
- Gebruik vaste ankers. "Kijk op je horloge" voor de basisgreep, "handen aaneen, punt naar het doel" voor de slag, "duwen zonder achterzwaai" voor de push. Korte cues blijven hangen.
En houd de leeftijd in de gaten: voor de jongste jeugd zijn de basisgreep en de dubbele V-greep genoeg. De verkorte greep, de tomahawk en de drag flick komen later, als de basis staat en er kracht genoeg is.
Een internationale knipoog
Leuk om te weten, en bruikbaar als je spelers wilt prikkelen: de hele hockeywereld leert deze grepen, en vaak met dezelfde beeldspraak. De "kijk op je horloge"-cue heet in Spanje letterlijk *toma de reloj* (klokgreep) en in Engelstalige coaching de *watch grip*. De pannenkoekgreep is in het Spaans de *empuñadura de sartén* (koekenpan) en in het Engels de *frying pan grip*. Zelfs de "V" tussen je duim en wijsvinger heeft in het Chinees een eigen naam: 虎口, "tijgermuil". Andere taal, exact hetzelfde fundament. Dat is meteen het beste bewijs dat de grip er echt toe doet.
Bronnen en verdieping: KNHB, Basistechnieken volgens Jeroen Delmée · KNHB Hockeyvisie, Hockey in de greep van de grip · England Hockey Core Skills · Deutscher Hockey-Bund, schoolhockey · Real Federación Española de Hockey.